Vorstschade aan de gevel: wat de winter achterlaat

Hoe vorst een gevel kapotmaakt

Water zet uit als het bevriest, ongeveer met een tiende van het volume. In een porie van een baksteen of in een voeg ontstaat daardoor druk. Eén keer bevriezen doet meestal niets.

Maar een steen die steeds vol water zit en vaak bevriest en ontdooit, krijgt microscheurtjes die elke keer iets groter worden, tot er een stuk afspringt. Daarom hangt vorstschade af van twee dingen: hoeveel water er in de gevel zit en hoe vaak het rond het vriespunt schommelt.

Zeeland: milde winters, veel wisselingen

Aan de kust vriest het vaak minder hard dan in het binnenland, en de winters zijn gemiddeld milder. Dat klinkt gunstig, maar voor een gevel telt de combinatie van veel regen, wind en kortstondige vorst.

Een natte muur die 's nachts vriest en overdag ontdooit, doet dat een paar keer per winter. Zeker op de kant die de meeste slagregen krijgt, zie je dat terug. Op slagregen per gevelrichting staat welke kant dat is.

Welke delen het eerst bezwijken

De zwakste schakels zijn de voeg en de zachte steen. Een poreuze, zanderige voeg neemt veel water op en verliest zijn bovenlaag. Stenen die laag gebakken zijn, hebben een ruwere structuur en nemen meer water op dan een harde klinker.

Ook plekken waar water zich ophoopt, zoals onder een slechte waterslag, de bovenkant van een muurtje, een uitstekende dorpel of de onderste lagen bij de stoep, zijn gevoelig. Een schoorsteen of puntgevel boven het dakvlak krijgt wind en vorst van alle kanten, en slijt daardoor ook sneller.

Voorkomen voor de volgende winter

Zorg dat de gevel droog de winter in gaat. Maak goten en regenpijpen schoon, laat voegen die open staan herstellen, haal beplanting weg die tegen de muur staat en zorg dat de bestrating van de muur af loopt.

Impregneren kan helpen om water buiten te houden, maar alleen op een gevel die dicht, schoon en zonder zout is. Lees eerst gevel impregneren. Het najaar is een goede tijd om te controleren en bij te werken, zolang het droog en boven vijf graden is.

Wanneer je moet laten kijken

Laat het beoordelen als meer dan een paar stenen schade hebben, als de schade elk jaar toeneemt, of als er stenen van een muur boven een ingang kunnen vallen. Dan is het geen cosmetica meer, maar veiligheid. Een foto van de gehele gevel en een close-up van de schade helpen bij een eerste inschatting.

Vorstschade in de voeg of in de steen

Bij een goed gebakken, harde steen begint vorstschade meestal in de voeg. De voeg is poreuzer, ligt dieper en blijft langer nat, en is bovendien bedoeld om als eerste te slijten. Is de voeg intussen zo ver weg dat de steenrand blootligt, dan krijgt ook de steen water en bevriest het daar.

Bij een zachtere steen kan het andersom lopen: de steen geeft eerder op dan de voeg, vooral als de voeg te hard is. Lees daarvoor harde cementvoeg in een oude gevel. Of de voeg of de steen het eerst bezwijkt, bepaalt dus wat er hersteld moet worden.